Ujedinjeni Balkanzagađenje vazduha

ŠTA NAM RADI ZAGAĐEN VAZDUH NA ZAPADNOM BALKANU?

Zagađenje i posledice po smrtnost i zdravlje građana Zapadnog Balkana

ujedinjeni balkan za čist vazduh

Zagađenje vazduha na Zapadnom Balkanu uzrok je prevremene smrti 30.000 ljudi godišnje, procene su Evropske agencije za životnu sredinu. Udisanje zagađenog vazduha dovodi do povećanja smrtnosti, skraćenja životnog veka i rasta broja hroničnih bolesti, dok zdravstveni troškovi koje plaćaju građani i građanke Zapadnog Balkana postaju sve veći. Smanjenje zagađenja vazduha je javno-zdravstvena mera koja bi direktno uticala na povećanje kvaliteta života i zdravlja građana, a indirektno i na smanjenje stope smrtnosti.

Loš kvalitet vazduha na Zapadnom Balkanu, koji ovu regiju stavlja na vrh liste najzagađenijih u Evropi, i dalje doprinosi sve većem pogoršanju javnog zdravlja. Zemlje regiona su posebno ugrožene, jer sa zagađenjem vazduha u kombinaciji sa nižim stepenom ekonomskog razvoja, siromaštvom i zdravstvenim sistemima koji su prilično lošem stanju, dobijamo smrtonosnu situaciju.

Neki od glavnih izvora zagađenja vazduha na Zapadnom Balkanu su upotreba uglja za proizvodnju energije, industrijske emisije, sagorevanje otpada, poljoprivredne i građevinske aktivnosti, transportna vozila i dizel generatori. Ovi izvori su jedno od glavnih mesta nastanka praškastih materija (PM2.5 i PM10), ozona, azotnih oksida, sumpor dioksida, ugljen dioksida i teških metala koji su globalno odgovorni za milione prevremenih smrti godišnje.

Efekti izloženosti zagađenju vazduha su različiti, od kliničkih efekata poput infekcije donjeg respiratornog trakta, do prevremene smrti, odnosno povećane smrtnosti od moždanog udara, bolesti srca, hroničnih plućnih bolesti, karcinoma pluća i akutnih respiratornih infekcija.

Cenu zagađenog vazduha plaćamo ljudskim životima

Prema proceni Evropske agencije za životnu sredinu u zemljama Zapadnog Balkana zagađen vazduh dovodi do ukupno 30.000 prevremenih smrti usled prekomernog zagađenja praškastim materijama PM2.5, ozonom (O3) i azot dioksidom (NO2).

Zajednički istraživački centar Evropske unije ističe da zagađenje vazduha u proseku doprinosi između 4 i 19 procenata ukupnog prevremenog mortaliteta i smanjuje očekivani životni vek za između 0,4 i 1,3 godine u zemljama Zapadnog Balkana.

Procenjuje se da je izlaganje čvrstim česticama (PM2.5) odgovorno za 75 procenata svih smrtnih slučajeva povezanih sa izlaganjem zagađenom vazduhu. Vrednosti o dozvoljenim emisijama zagađujućih materija definisane u smernicama o kvalitetu vazduha – u Albaniji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Severnoj Makedoniji, Kosovu i Srbiji veće su nego u većini država članica Evropske unije.

Podaci iz izveštaja ‘’Hronično zagađenje ugljem’’pokazuju da se više od polovine broja preuranjenih smrtnih slučajeva u 2016. godini prouzrokovanih emisijama iz termoelektrana na ugalj sa Zapadnog Balkana dogodi u EU: 2.013 od ukupno 3.906 preuranjenih smrtnih slučajeva pogodilo je stanovništvo EU, dok se 1.239 smrtnih slučajeva dogodilo na Zapadnom Balkanu, a 654 na drugim lokacijama. Na Zapadnom Balkanu, Srbija trpi najviše uticaja na zdravlje zbog zagađenja od uglja iz regiona – 570 preuranjenih smrti.

Zagađenje vazduha ima veći efekat na skraćivanje života starijih ljudi i dece mlađe od pet godina što je posebno izraženo u zemljama sa niskim prihodima. .

Ljudi nižeg ekonomskog i socijalnog statusa često su izloženiji zagađenju vazduha, jer žive u područjima većeg intenziteta saobraćaja i blizu izvora zagađenja, poput elektrana i industrijskih objekata, a ranjivosti doprinose i loše stanovanje, nedostatak prodavnica za kupovinu zdrave hrane, nedostatak zelenih površina i loš pristup zdravstvenoj zaštiti. Uz to u većini slučajeva siromašni ljudi rade na „prljavim“ poslovima sa profesionalnom izloženošću isparenjima, praškastim materijama, gasovima i teškim metalima.

Zagađenje vazduha dolazi na naplatu i kroz zdravstvene troškove. Procenjuje se da su samo termoelektrane na ugalj na Zapadnom Balkanu odgovorne za ekonomsku štetu na ime zdravstvenih troškova koja iznosi između 1,2 i 3,4 milijardi evra godišnje.

Kako do boljeg javnog zdravlja i čistijeg vazduha na Zapadnom Balkanu?

Da zajedno sačuvamo i produžimo život, priključi se solidarnoj borbi građana Zapadnog Balkana, budi deo kampanje “Ujedinjeni Balkan za čist vazduh” Da bismo spasili ljudske živote i sačuvali javno zdravlje neophodno je što pre poboljšati kvalitet vazduha, ali i javno zdravlje kroz unapređenje zdravstvenih sistema.

Potrebno je definisati smanjenje zagađenja vazduha kao nacionalni, regionalni i međunarodni prioritet, i integrisati ga u procese planiranja razvoja države i gradova. Ono što je najvažnije jeste da ove mere ne ostanu mrtvo slovo na papiru već da se za njihovo sprovođenje obezbede adekvatni resursi. Zato bi zemlje Zapadnog Balkana morale povećati novčana sredstva u nacionalnom i lokalnim budžetima za kontrolu zagađenja i odrediti prioritete vodeći se smanjenjem uticaja emisije zagađujućih materija na stanovništvo i životnu sredinu.

Kako bi se unapredio nadzor nad zagađivačima i poboljšao kvalitet vazduha potrebno je izgraditi multisektorska partnerstva na lokalnom, nacionalnom i regionalnom nivou. Prevencija nezaraznih bolesti koje su posledica lošeg kvaliteta vazduha treba biti integrisana među prioritete ekoloških politika. Sve ovo mora biti praćeno i borbom protiv klimatskih promena, koje sve više utiču na gotovo sve aspekte života.

Da bi se smanjla smrtnost, produžio životni vek i umanjili zdravstveni troškovi udisanja zagađenog vazduha, potrebna je i borba građana odozdo, jer samo solidarno i na regionalnom nivou moguće je rešiti pitanje zagađenja vazduha, koje ne poznaje granice između država Zapadnog Balkana.

Da zajedno sačuvamo i produžimo život, priključi se solidarnoj borbi građana Zapadnog Balkana, budi deo kampanje “Ujedinjeni Balkan za čist vazduh” .

Više o kampanji “Ujedinjeni Balkan za čist vazduh“ saznajte ovde.

Podelite: